Fiche voor de leerkracht · 10–11 jaar · ongeveer 45–50 minuten
Magnetisme: polen, velden en elektromagneten
Lespagina: echoesof.science/school/nl/magnetism/ages-10-11/ · Werkblad voor leerlingen: echoesof.science/school/nl/magnetism/ages-10-11/print/
Leerdoelen
- Maar sommige materialen zijn magnetisch (ijzer, nikkel, kobalt).
- Gelijke polen stoten af, ongelijke polen trekken aan; polen komen in paren.
- De Aarde gedraagt zich als een magneet; het veld komt uit de buitenkern en beschermt de atmosfeer.
- Een elektrische stroom wekt een magnetisch veld op; elektromagneten kun je aan- en uitzetten.
Lesverloop
| Tijd | Activiteit |
|---|---|
| 5 min | Twee ringmagneten op een potlood: waarom zweeft er één? |
| 10 min | Lees de tekst. |
| 20 min | Bouw in groepjes een elektromagneet; eerlijke test met 10, 20 en 30 windingen. |
| 5 min | Vergelijk de resultaten op het bord. |
| 5 min | Quiz of het spel Aantrekken, afstoten of niets? |
Materiaal voor de proef
- Een grote ijzeren nagel (ongeveer 8–10 cm)
- Ongeveer 1,5 m dun geïsoleerd koperdraad
- Een batterij van 1,5 V (AA of D) en wat plakband
- Een hoopje kleine stalen paperclips
Veiligheid: Gebruik maar één batterij van 1,5 V. Sluit telkens maar een paar seconden aan: draad en batterij worden warm. Sluit nooit iets aan op een stopcontact.
Veelvoorkomende misvattingen
| Leerlingen denken misschien… | In werkelijkheid… |
|---|---|
| Alle metalen zijn magnetisch. | Koper, aluminium en goud niet; ijzer, nikkel en kobalt wel. |
| Als je een magneet doorknipt, scheid je noord van zuid. | Elk stuk krijgt beide polen. |
| Elektromagneten zijn een ander soort magnetisme. | Stroom maakt magnetische velden; elektromagneten zijn hetzelfde magnetisme, aan- en uitgezet met elektriciteit. |
Antwoorden werkblad
- IJzer, nikkel, kobalt.
- De naald is een magneetje; ze richt zich naar het magnetische veld van de Aarde, dat werkt als een reusachtige staafmagneet.
- Met meer windingen werden meer paperclips opgeraapt: meer windingen maken een sterker magnetisch veld.
- Ze beschermt onze atmosfeer tegen afslijting door de zonnewind.
Antwoorden quiz
- Welk materiaal is magnetisch? Nikkel. IJzer, nikkel en kobalt zijn de gewone magnetische metalen.[2]
- Je knipt een staafmagneet doormidden. Je krijgt… twee magneten, elk met een noord- en een zuidpool. Polen komen altijd in paren.[1]
- Waar komt het meeste magnetisme van de Aarde vandaan? Van kolkend vloeibaar ijzer en nikkel in de buitenkern. Dat heet de geodynamo.[3]
- Waartegen beschermt de magnetosfeer ons? Tegen de zonnewind die onze atmosfeer zou afslijten. Ze beschermt de atmosfeer tegen de zonnewind.[3]
- Wat maakt een elektromagneet sterker? Een ijzeren kern en meer windingen. Een ijzeren kern maakt het veld van de spoel veel sterker.[2]
- Waardoor ontstaat het noorderlicht? Door energierijke deeltjes uit de magnetosfeer die de hoge luchtlagen raken. Ze doen de hoge atmosfeer oplichten.[3]
Verder gaan
Probeer een stalen nagel en een aluminium staafje als kern. Welke werkt? Zoek daarna drie elektromagneten thuis of op school (deurbel, luidspreker, slot).
Bronnen in deze les
- [1] College Physics 2e, 22.1 Magnets (OpenStax, Rice University): betrouwbaarheid Hoog
- [2] College Physics 2e, 22.2 Ferromagnets and Electromagnets (OpenStax, Rice University): betrouwbaarheid Hoog
- [3] Earth's Magnetosphere: Protecting Our Planet from Harmful Space Energy (NASA Science): betrouwbaarheid Hoog
Volledige lijst met links en een opmerking over de betrouwbaarheid van elke bron: echoesof.science/school/nl/magnetism/sources/
Privacy: de lespagina's hebben geen advertenties, geen tracking en geen cookies. Quizantwoorden en spelscores blijven in de browser van de leerling. Voor elke leeftijd komt er een korte video.